Thuốc Levodopa + Benserazide: Công dụng, Liều dùng & Chống chỉ định

Levodopa + Benserazide là một thuốc phối hợp đường uống dùng để điều trị bệnh Parkinson và các hội chứng tương tự. Trong đó, Levodopa là tiền chất của dopamin - một chất dẫn truyền thần kinh bị thiếu hụt ở người bệnh Parkinson. Benserazide là chất ức chế enzyme decarboxylase ngoại biên, giúp bảo vệ Levodopa không bị phân hủy trước khi vào đến não. Biệt dược nổi tiếng nhất của hoạt chất này là Madopar.

Để hiểu một cách đơn giản, người bệnh Parkinson bị thiếu hụt dopamin trong não, dẫn đến các triệu chứng run tay chân, đi đứng khó khăn. Bản thân dopamin không thể đi từ máu vào não được. Do đó, chúng ta phải dùng Levodopa - một chất có khả năng vượt qua hàng rào bảo vệ của não để vào bên trong và chuyển hóa thành dopamin.

Tuy nhiên, nếu chỉ uống một mình Levodopa, các enzyme ở cơ thể ngoại biên sẽ phân hủy hầu hết lượng thuốc trước khi nó kịp chạm tới não, gây ra các tác dụng phụ như nôn ói dữ dội và hạ huyết áp. Lúc này, Benserazide xuất hiện như một "vệ sĩ". Benserazide không vào được trong não, nhưng nó khóa các enzyme phân hủy ở ngoại biên. Nhờ có benserazide đi kèm, lượng levodopa vào được não tăng lên gấp nhiều lần, giúp kiểm soát tốt các triệu chứng bệnh và hạn chế tối đa các cơn buồn nôn cho người bệnh.

Hấp thu: Thuốc được hấp thu nhanh chóng chủ yếu ở phần trên của ruột non. Nồng độ đỉnh trong máu của Levodopa đạt được sau khoảng 1 giờ đối với dạng viên nang thông thường.

Phân bố: Levodopa vượt qua hàng rào máu não nhờ hệ thống vận chuyển tích cực các acid amin trung tính. Benserazide ở liều điều trị không đi qua hàng rào này. Tỷ lệ liên kết với protein huyết tương của levodopa là rất thấp.

Chuyển hóa: Levodopa được chuyển hóa thành dopamin nhờ enzyme dopa-decarboxylase. Benserazide bị thủy phân chủ yếu ở ruột và gan thành chất chuyển hóa có hoạt tính.

Thải trừ: Thuốc thải trừ chủ yếu qua nước tiểu. Thời gian bán thải của Levodopa trong máu khá ngắn, chỉ khoảng 1.5 giờ, đó là lý do vì sao người bệnh thường phải uống thuốc nhiều lần trong ngày.

Thời điểm uống thuốc quyết định rất lớn đến hiệu quả điều trị. Bạn nên uống thuốc trước khi ăn 30 phút hoặc sau khi ăn 1 giờ để thuốc được hấp thu tốt nhất.

Lưu ý cực kỳ quan trọng về thực phẩm: Tránh dùng thuốc chung với bữa ăn giàu đạm (như thịt, cá, trứng, sữa, phô mai). Các acid amin từ chất đạm sẽ cạnh tranh đường hấp thu với Levodopa tại ruột và tại não, làm giảm đáng kể tác dụng của thuốc. Nếu bạn bị cồn cào hoặc buồn nôn khi uống lúc đói, hãy ăn kèm một chút đồ ăn nhẹ ít đạm như bánh quy hoặc trái cây.

Không uống thuốc cùng lúc với các viên bổ sung sắt vì sắt sẽ gắn kết với levodopa và làm giảm hấp thu thuốc.

Giống như mọi thuốc điều trị thần khí khác, Levodopa + Benserazide có thể gây ra một số tác dụng không mong muốn:

• Thường gặp: Buồn nôn, nôn, chán ăn, khô miệng, tiêu chảy; hạ huyết áp tư thế đứng (gây chóng mặt khi đứng dậy đột ngột); mất ngủ, lo âu hoặc kích động nhẹ.
• Nghiêm trọng: Xuất hiện các cử động bất thường không tự chủ (loạn vận động) như múa giật, co giật cơ khi dùng liều cao hoặc kéo dài; ảo giác, hoang tưởng, trầm cảm hoặc lú lẫn (đặc biệt ở người cao tuổi).
• Quá liều: Biểu hiện bằng nhịp tim đập nhanh, loạn nhịp tim, lú lẫn nặng, mất ngủ, cử động không kiểm soát tăng mạnh.
• Cách xử trí: Nếu gặp tác dụng phụ nhẹ như buồn nôn, hãy báo bác sĩ để điều chỉnh liều hoặc dùng kèm thuốc chống nôn như domperidone (tránh dùng metoclopramide). Trong trường hợp nghi ngờ quá liều hoặc có ảo giác, lú lẫn, hãy đưa người bệnh đến ngay bệnh viện gần nhất để được theo dõi tim mạch và rửa dạ dày kịp thời.

Thuốc được chỉ định chính trong các trường hợp:

• Điều trị bệnh Parkinson vô căn (mất dần tế bào sản xuất dopamin ở não).
• Điều trị các hội chứng Parkinson do các nguyên nhân khác như sau viêm não, do xơ vữa động mạch não hoặc do nhiễm độc carbon monoxide (CO), ngoại trừ hội chứng Parkinson do sử dụng thuốc hướng thần.
• Điều trị hội chứng chân không yên (cảm giác khó chịu ở chân buộc phải cử động liên tục, thường xảy ra vào ban đêm).

Liều dùng cần được cá nhân hóa chặt chẽ theo hướng dẫn của bác sĩ:

Liều cho người lớn và người cao tuổi:

• Giai đoạn khởi đầu: Thường bắt đầu với liều thấp để cơ thể thích nghi, ví dụ uống 1/2 viên Madopar 250 (tương đương 100mg Levodopa + 25mg Benserazide), dùng 3 đến 4 lần mỗi ngày.
• Giai đoạn duy trì: Bác sĩ sẽ tăng dần liều mỗi tuần dựa trên mức độ cải thiện triệu chứng của bạn. Liều duy trì trung bình thường là 2 - 4 viên Madopar 250 mỗi ngày, chia làm nhiều lần uống.

Lưu ý đặc biệt:

• Người suy thận, suy gan nhẹ đến trung bình: Cần dò liều chậm và cẩn thận. Suy gan hoặc suy thận nặng không được dùng thuốc này.
• Xử trí khi quên liều: Uống ngay khi nhớ ra. Tuy nhiên, nếu thời gian đến liều tiếp theo dưới 2 giờ, hãy bỏ qua liều đã quên và uống liều tiếp theo đúng lịch trình. Tuyệt đối không uống gấp đôi liều để bù vào.
• Khi nào ngừng thuốc: Không bao giờ được tự ý ngưng thuốc đột ngột. Việc dừng thuốc đột ngột có thể gây ra "Hội chứng ác tính do thuốc an thần" rất nguy hiểm, đe dọa tính mạng với các biểu hiện sốt cao, cứng cơ nghiêm trọng và lú lẫn. Việc giảm liều hoặc ngừng thuốc phải được thực hiện từ từ dưới sự giám sát của bác sĩ.

Thuốc phối hợp Levodopa + Benserazide thường được bào chế dưới các dạng chính sau:

• Viên nang hoặc viên nén thông thường: Hàm lượng phổ biến là 100mg/25mg hoặc 200mg/50mg (thường gọi là Madopar 125 hoặc Madopar 250). Thích hợp cho việc điều trị hàng ngày.
• Viên nén sủi (Dispersible): Tan nhanh trong nước. Dạng này hấp thu rất nhanh, cực kỳ hữu ích cho bệnh nhân khó nuốt hoặc những người bị cứng cơ nghiêm trọng vào buổi sáng cần thuốc phát huy tác dụng nhanh chóng.
• Viên nang giải phóng kéo dài (HBS): Giúp thuốc giải phóng từ từ trong dạ dày, duy trì nồng độ thuốc ổn định hơn, hạn chế hiện tượng "giao động vận động" (thuốc hết tác dụng đột ngột giữa các liều).

Thuốc có thể xảy ra tương tác với nhiều loại thuốc khác, bạn cần báo cho bác sĩ nếu đang dùng:

• Thuốc chống trầm cảm nhóm IMAO không chọn lọc: Tuyệt đối không dùng chung vì có thể gây tăng huyết áp kịch phát đe dọa tính mạng. Phải ngưng IMAO ít nhất 2 tuần trước khi dùng Levodopa.
• Thuốc kháng dopamin (như haloperidol, chlorpromazine, metoclopramide): Làm mất hoàn toàn tác dụng điều trị Parkinson của thuốc.
• Thuốc hạ huyết áp: Dùng chung có thể làm tăng nguy cơ hạ huyết áp tư thế đứng gây chóng mặt, té ngã.
• Sắt sulfat: Làm giảm đáng kể khả năng hấp thu Levodopa của cơ thể. Nên uống cách nhau ít nhất 2 - 3 giờ.
• Vitamin B6 (Pyridoxine): Nếu dùng levodopa đơn độc, vitamin B6 liều cao sẽ làm mất tác dụng của thuốc. Tuy nhiên, nhờ có sự hiện diện của Benserazide, tương tác này hầu như không xảy ra ở mức độ nguy hiểm, nhưng vẫn nên tránh dùng các chế phẩm chứa vitamin B6 liều cao khi không cần thiết.

Chống chỉ định tuyệt đối:

• Mẫn cảm với Levodopa, Benserazide hoặc bất cứ thành phần nào của thuốc.
• Mắc các bệnh lý nội tiết nặng như cường giáp chưa kiểm soát, u tủy thượng thận.
• Suy gan nặng, suy thận nặng hoặc có bệnh lý tim mạch nghiêm trọng (loạn nhịp tim nặng, suy tim mất bù).
• Người bị bệnh loạn thần nặng hoặc có nguy cơ glocom góc đóng.
• Trẻ em và người dưới 25 tuổi (do xương chưa phát triển hoàn thiện).
• Phụ nữ có thai hoặc phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ không sử dụng các biện pháp tránh thai đáng tin cậy (thuốc có thể gây dị tật thai nhi).

Dược thư Quốc gia Việt Nam (2022); Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh Parkinson - Bộ Y tế Việt Nam; Thông tin nhãn sản phẩm Madopar được phê duyệt bởi EMA và FDA; Lexicomp Drug Reference.